Trong quá trình canh tác, không ít bà con gặp tình trạng lúa sinh trưởng chậm, lá chuyển màu bất thường hoặc đẻ nhánh kém nhưng chưa xác định được nguyên nhân. Thực tế, cây lúa thường phát đi những "tín hiệu cảnh báo" rất rõ ràng thông qua màu sắc và hình dạng của lá.
Nếu phát hiện sớm các dấu hiệu thiếu dinh dưỡng và bổ sung kịp thời, cây lúa có thể phục hồi nhanh, phát triển khỏe mạnh và hạn chế thất thoát năng suất.
Thiếu đạm (N): Lá già vàng trước, cây còi cọc
Đạm là dưỡng chất quan trọng giúp cây phát triển thân lá và đẻ nhánh. Khi thiếu đạm, các lá già ở phía dưới thường chuyển sang màu xanh nhạt rồi vàng dần từ chóp lá xuống gốc lá.
Cây lúa trở nên thấp nhỏ, sinh trưởng chậm, số nhánh giảm rõ rệt. Trên ruộng, những khu vực thiếu đạm thường có màu vàng nhạt hơn so với phần lúa phát triển bình thường.
Nếu tình trạng kéo dài, khả năng quang hợp suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến số bông và năng suất cuối vụ.
Thiếu lân (P): Lá xanh đậm bất thường, bộ rễ yếu
Khác với thiếu đạm, cây lúa thiếu lân thường không vàng lá ngay mà xuất hiện màu xanh đậm hơn bình thường.
Lá có xu hướng dựng đứng, thân cây nhỏ và cứng, tốc độ sinh trưởng chậm. Bộ rễ phát triển kém khiến khả năng hút nước và dinh dưỡng giảm sút. Trong một số trường hợp, lá già có thể xuất hiện sắc tím đỏ hoặc vàng nhạt.
Lân đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành rễ và làm đòng. Nếu thiếu lân trong giai đoạn đầu, cây lúa sẽ chậm phát triển và ảnh hưởng đến khả năng tạo hạt về sau.
Thiếu kali (K): Mép lá cháy vàng, cây dễ đổ ngã
Thiếu kali là hiện tượng khá phổ biến trên nhiều chân ruộng. Triệu chứng thường xuất hiện đầu tiên ở các lá già.
Ban đầu, mép lá và đầu lá chuyển vàng. Sau đó các vết vàng lan rộng, chuyển sang màu nâu và khô cháy. Trong khi đó phần gân chính của lá vẫn còn giữ màu xanh.
Khi thiếu kali, cây lúa trở nên yếu hơn, giảm khả năng chống chịu sâu bệnh, dễ đổ ngã khi gặp mưa gió. Đồng thời tỷ lệ hạt lép cũng tăng cao, làm giảm năng suất thu hoạch.
Thiếu kẽm (Zn): Lá non xuất hiện sọc vàng trắng
Kẽm là nguyên tố vi lượng nhưng có vai trò rất quan trọng đối với quá trình sinh trưởng của cây lúa.
Triệu chứng thiếu kẽm thường xuất hiện trên lá non. Bà con có thể quan sát thấy những sọc vàng trắng chạy dọc giữa các gân lá, trong khi gân lá vẫn giữ màu xanh.
Cây lúa bị thiếu kẽm thường thấp lùn, đẻ nhánh kém, lá nhỏ và phát triển chậm. Trường hợp nặng có thể xuất hiện các đốm vàng hoặc nâu trên lá, ảnh hưởng đáng kể đến sinh trưởng và năng suất cây trồng.
Đừng để lúa "kêu cứu" quá muộn
Nhiều bà con chỉ phát hiện khi ruộng lúa đã vàng hàng loạt, lúc đó năng suất thường đã bị ảnh hưởng đáng kể. Vì vậy, việc thăm đồng thường xuyên là biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả để nhận biết sớm các dấu hiệu thiếu dinh dưỡng.
Bên cạnh đó, cần bón phân cân đối giữa đạm, lân, kali và các nguyên tố trung vi lượng. Việc bón quá nhiều một loại dinh dưỡng nhưng thiếu các dưỡng chất khác cũng có thể làm cây sinh trưởng mất cân đối và giảm hiệu quả sử dụng phân bón.
Nhìn lá để đoán bệnh là kinh nghiệm quý của người trồng lúa. Khi hiểu được những tín hiệu mà cây lúa phát ra, bà con sẽ chủ động hơn trong chăm sóc, tiết kiệm chi phí và bảo vệ năng suất mùa vụ.