1 Kiến Lửa
Nguồn gốc là ở vùng nhiệt đới cảu châu Mỹ và do con người mang đi nên hiện nay chúng phân bố ở khắp mọi nơi trong vùng nhiệt đới và bán nhiệt đới.
Thành trùng đa dạng, có chiều dài thân mình thay đổi từ 3 đến 8mm, màu nâu đỏ, đầu màu nâu có hình hơi vuông với bìa sau lõm vào hình trái tim; hàm khỏe màu nâu đen, có 4 răng nhỏ ở mặt trong; mắt tương đối nhỏ với hơn 2 mắt đơn; thân râu dài gần đến mặt sau của đầu; chân có nhiều lông cứng.
Kiến lửa đa thực, thường làm ổ sống ở trong đất. Chúng tấn công hạt gieo ngoài đồng làm giảm tỉ lệ nảy mầm, hoặc cây con phát triển không được.
Phòng trị bằng biện pháp khử hạt với thuốc trừ sâu hoặc rải thuốc trừ sâu dạng hạt vào lúc gieo hạt để trị chung với dế và các côn trùng khác hại cây con.
2 Các Loài Dế
Đặc điểm hình thái và sinh học
Thành trùng của dế than dài khoảng 25mm, màu nâu đen với 2 đốm vàng trên ngực màu đen. Con đực có tiếng gáy rất hay vào ban đêm khi cọ hai cánh trước vào nhau, con cái có một ống đẻ trứng hình kim dài ở phía đuôi. Đặc biệt là khi bắt cặp con cái sẽ leo lên lưng con đực.
Dế chó có kích thước hơi nhỏ hơn dế than một chút, màu nâu đậm
Dế cơm cũng màu nâu đậm như dế chó nhưng kích thước lớn hơn nhiều, con đực có cơ thể dài đến 40-50mm, đùi của chân sau phát triển mạnh.
Trứng của dế than dài khoảng 3mm, ngang 1mm, màu trắng trong, được đẻ vào trong đất. Thời gian ủ trứng khoảng 14 ngày. Ấu trùng màu nhạt hơn thành trùng, có 5 tuổi, phát triển từ 20-50 ngày. Vòng đời của dế than tùy thuộc vào nguồn thức ăn và vũ lượng, do đó thường chỉ có một thế hệ trong năm. Ấu trùng tuổi 4-5 có thể sống tiềm sinh do chậm phát triển trong mùa nắng, đợi khi mùa mưa đến thì mới vũ hóa để bắt cặp và đẻ trứng cho thế hệ mới. Thành trùng sống lâu 1-2 tháng và con cái có thể đẻ đến trên 500 trứng. Cả ấu trùng và thành trùng của các loài dế đều gây hại rễ và phần thân sát gốc của các cây bắp non, nhất là những vùng đất mới khai khoang hay trong những ruộng có nhiều bụi rậm.
Biện Pháp Phòng Trị
Dọn sạch đất trước khi trồng để tránh nơi trú ẩn của chúng
Sử dụng thuốc trừ sâu khi thật sự cần thiết, đặc biệt là thuốc hạt lưu dẫn để rải vào trong đất khi gieo hạt hay cây con còn nhỏ độ 1-2 tuần sau khi gieo.
Hiện nay người ta nuôi dế để làm thức ăn ở các thành thị. Tuy nhiên, dế cơm chưa nuôi được vì chúng đào hang để sống trong hang, nên chỉ làm bẫy đèn để bắt vào ban đêm, đặc biệt rất phổ biến ở Cambodia.
3 Dòi Đục Thân
Đặc điểm hình thái và sinh học
Thành trùng màu xám đen, trên ngực có 3 sọc mờ. Trên 3 đốt bụng cuối có 3 đôi đốm đen. Ruồi có chiều dài cơ thể từ 0,4-0,5mm và chiều ngang rộng khoảng 0,3mm
Trứng rất nhỏ, hình thoi, màu trắng khi mới đẻ và đậm dần khi sắp nở. Thời gian ủ trứng từ 2-3 ngày.
Ấu trùng mới nở màu trắng sữa, tuổi cuối màu vàng sậm, cơ thể thon dài, đầu có móc nhọn màu đen để ăn, lớn đủ sức dài từ 1,5-2,5mm. Ấu trùng có 3 tuổi, phát triển trong thời gian từ 8-10 ngày.
Nhộng màu nâu đỏ đến nâu đậm, thường ở trong nách lá hay dưới đất quanh gốc. Thời gian nhộng từ 7-8 ngày.
Tập quán sinh sống và cách gây hại
Thành trùng cái có thể sống trong vòng 3 đến 7 ngày, đẻ khoảng 100 trứng, ở cả hai mặt lá non, gần gân lá, thành từng cái riêng lẻ hoặc theo hàng. Dòi nở ra bò dần xuống và chui vào đọt non, di chuyển dần xuống ăn phá nơi chồi ngọn của cây làm đọt bị héo và có thể thối do bội nhiễm vi khuẩn, cây không tăng trưởng được và sinh ra nhiều chồi phụ. Dòi thường làm nhộng trong đất nhưng đôi khi ngay trong đọt cây. Cây bị hại thường phát triển chậm, vàng và mô cây tại nơi ruồi gây hại bị thúi, gây ra chết đọt như triệu chứng của sâu đục thân lúa nếu bị tấn công nặng từ 3-5 ấu trùng nở lên.
Biện pháp phòng trị
Khi mật số và triệu chứng gây hại lên mức báo động thực sự, rải thuốc hột vào đọt hay gốc khi cây còn non để trừ dòi, hoặc phun thuốc nước lên lá để tiệt thành trùng, trứng và dòi mới nở.
4 Bù Lạch (Bọ Trĩ)
Đặc điểm hình thái và sinh học
Thành trùng thường có màu nâu nhạt, rất nhỏ, cơ thể dài từ 1,40-1,78mm và ngang từ 0,35-0,40mm. Có thể sống 1-2 tuần lễ và đẻ đến 200 trứng.
Trứng rất nhỏ, có dạng hình hạt đậu, màu trắng trong. Thời gian ủ trứng từ 3 đến 5 ngày.
Ấu trùng lớn đẫy sức màu trắng trong, cơ thể nhỏ, không có mầm cánh, phát triển trong thời gian từ 5-8 ngày.
Tiền nhộng màu trắng ngả vàng, râu đầu trắng trong, mầm cánh xuất hiện. Cơ thể có chiều dài từ 1,30-1,60mm, giai đoạn tiền nhộng kéo dài từ 2-3 ngày
Nhộng (giả) màu sậm hơn ở giai đoạn tiền nhộng và cơ thể ngắn hơn, mầm cánh màu trắng trong.
Tập quán sinh sống và cách gây hại
Thành trùng đẻ trứng thành từng cái trong mô của mặt trên lá non. Cả ấu trùng và thành trùng đều chích hút nhựa lá non gây ra những đốm mất màu xanh trên lá. Nếu mật số cao, bù lạch có thể làm cây con chậm tăng trưởng.
Biện Pháp Phòng Trị
Sử dụng thuốc hóa học khi mật số cao, nhưng phải cẩn thận khi sử dụng thuốc hóa học để quần thể thiên địch của bù lạch có điều kiện phát triển.