BỌ XÍT MUỖI
Ký chủ và cách gây hại
Loài này đặc biệt tấn công trái ca cao còn non, mặc dù cũng tấn công các phần non khác của cây như đọt, lá và hoa. Trong chi Helopeltis có nhiều loài tương cận, có thể tấn công các cây trồng như trà, điều lộn hột.
Đặc tính sinh học
Thành trùng là loài bọ xít rất nhỏ, thân mình dài khoảng 5-6mm, rộng 2-3mm, màu xanh lục, có râu rất dài và luôn luôn linh động, chân cũng dài cánh có ô cuneus rất đặc trưng ở gần cuối cánh. Thành trùng có thể sống 2-3 tuần và con cái bắt đầu đẻ trứng từ 3-6 ngày sau khi vũ hóa. Con cái có thể đẻ hàng trăm trứng, với tỉ lệ nở rất cao, khoảng 90%.
Trứng hình hạt gạo, rất nhỏ (1-1,2mm), màu trắng, đẻ trong mô lá non hay vỏ trái non, có ống thở dài nhô ra ngoài rất đặc sắc. Trứng nở trong vòng 4-7 ngày.
Ấu trùng màu xanh lá cây, lợt lúc mới nở và đậm dần ở các tuổi sau. Hình dạng âu trùng cũng giống như thành tùng nhưng nhỏ hơn, kích thước từ 1,5mm khi mới nở cho đến khoảng 5mm khi lớn đủ, không có cánh, rồi xuất hiện hai mầm cánh ở phần ngực từ tuổi 4 trở đi. Ấu trùng như vậy trải qua 5 tuổi sau mỗi lần lớn lên và lột xác, với thời gian phát triển khoảng 2 tuần lễ.
Như vậy vòng đời từ trứng đến con cái đẻ ra trứng của thế hệ kế tiếp khoảng 3 tuần lễ.
Biểu hiện:
- Bọ xít muỗi chủ yếu chích hút nhựa ở các bộ phận non như chồi, cành, cuống hoa và trái non.
- Vết chích lúc đầu có màu xám chì, sau đó sẫm dần và chuyển sang thâm đen.
- Những phần non bị tấn công thường bị héo, khô đen; trái xuất hiện nhiều vết thâm và dễ bị biến dạng.
Tác hại:
- Việc bị bọ xít muỗi chích hút khiến cây ca cao sinh trưởng kém, chậm phát triển, làm giảm năng suất nghiêm trọng.
- Trái bị gây hại thường thâm đen, méo mó, mất giá trị thương phẩm, dẫn đến thiệt hại kinh tế cho bà con nông dân.
Biện pháp phòng trừ
- Theo dõi sự xuất hiện và gia tăng mật số nếu có khi cây bắt đầu ra hoa và tượng trái non để có biện pháp phòng trị kịp thời.
- Nên nuôi kiến vàng trong vườn vì là thiên địch của chúng.
- Bảo vệ trái non bằng cách sử dụng thuốc vi sinh hoặc thuốc hóa học khi cần thiết. Nhớ theo nguyên tắc "4 đúng" khi dùng thuốc hóa học.
SÂU ĐỤC TRÁI
Đặc tính sinh học
Bướm đẻ trứng vào ban đêm từng cái một trên rãnh cảu vỏ trái non từ 3-4 tháng tuổi trở lại.
Sâu non nở ra đục vào bên trong trái và ăn vỏ ở phần vỏ trái, rồi đến hạt còn non. Ấu trùng có màu trắng hơi ngả vàng, phát triển qua 5 tuổi ở trong trái với thời khoảng 15-17 ngày, với chiều dài khi đủ lớn có thể đến 12mm.
Khi đủ lớn sâu đục vỏ chui ra ngoài để tìm chỗ làm nhộng trên vỏ trái, trong lá khô trên cây hay nhả tơ xuống làm nhộng trong lá khô trên mặt đất. Nhộng có màu nâu đậm ở tỏng một kén bằng tơ dẹp bám sát vào vật liệu bên dưới.
Sau 5-8 ngày thì nhộng vũ hóa thành bướm đêm (ngài). Bướm dài khoảng 8mm, rộng 2mm, màu nâu đậm. Cánh trước màu nâu đậm với nhiều sọc vàng nhỏ hình gợn sóng, ngã sang màu vàng ở cuối cánh, bìa sau có rìa lông mịn. Cánh sau hẹp và mang rìa lông dài ở phía sau. Bướm có thể sống trong một tuần và đẻ trứng rải rác trên các trái non. Vòng đời từ trứng đến của thế hệ sau khoảng 35 ngày.
Sâu đục trái non, có thể không đục đến hạt khi trái khá lớn nhưng phần vỏ trái bị hư có thể ảnh hưởng đến hạt kế bên bị sượng, dính lại, không phát triển được.
Biểu hiện:
- Vỏ quả xuất hiện những đường hầm hoặc lỗ nhỏ.
- Quả bị xì mủ từ các vết đục.
- Quả chín không đều, có chỗ vàng chỗ xanh.
- Khi bổ quả ra, thấy các hạt bị dính lại với nhau.
Tác hại:
- Ảnh hưởng đến chất lượng hạt: Ấu trùng ăn vật chất xung quanh hạt, làm các hạt dính lại với nhau, giảm kích thước và chất lượng của hạt ca cao.
- Ảnh hưởng đến quá trình chế biến: Cùi quả trở nên cứng, ảnh hưởng xấu đến quá trình lên men để tạo hương vị đặc trưng.
- Gây biến dạng quả: Sâu đục thành những đường hầm bên trong vỏ quả, làm quả biến dạng, vỏ có màu sắc không đồng đều, chỗ vàng chỗ xanh.
- Tạo điều kiện cho bệnh tật: Các vết đục và u sần trên vỏ tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh và các sâu hại khác tấn công, làm tăng nguy cơ thối quả.
- Rụng quả sớm: Quả bị sâu hại có thể bị rụng trước khi đến kỳ thu hoạch, dẫn đến thiệt hại kinh tế nặng nề.
Biện pháp phòng trị
- Vào cuối mùa nên thu hoạch hết trái, kể cả trái non hay bị hư để cắt đứt chu kỳ sinh trưởng, tránh lây lan sang mùa mới. Nên thực hiện đồng loạt cho cả khu vực.
- Tiêu hủy các trái bị sâu đục ngay để không cho sâu hóa nhộng và thành bướm.
- Tránh trồng xen hay cẩn thận với các cây cùng ký chủ của sâu như nhãn, chôm chôm.