Rầy Chổng Cánh
Rầy thường hiện diện trên các loài cây cam, quít, chanh, bưởi... Ngoài ra chúng còn sinh sống trên các loại cây nguyệt quế, cằng thăng, kim quít... cùng họ Rutaceae.
1.Đặc điểm hình thái và sinh học
- Đây là loài rầy rất nhỏ, thành trùng dài từ 2,5-3mm, có cánh dài, màu xám đen với vệt trắng lớn chạy từ đầu đến cuối cánh, lúc đậu cánh và bụng nhô cao hơn khỏi đầu. Râu đầu rất ngắn, có 5 đốt. Chân ngực màu vàng, riêng đốt chậu và đốt bàn có màu đen, bàn chân có 2 đốt màu đen. Cuối bụng có mang nhiều lông trắng mịn. Rầy cái có bụng to màu vàng cam trong khi bụng của rầy đực nhỏ màu xám xanh. Vài ngày sau khi vũ hóa rầy bắt cặp và đẻ trứng.
- Trứng rất nhỏ, màu vàng, hình bầu dục, dài khoảng 0,3 mm có đầu nhọn và được đẻ đính thẳng vào mặt lá non thành từng chùm từ 3-5 cái, hoặc đôi khi đẻ rải rác trên chồi. Thời gian ủ trứng từ 3-7 ngày.
- Ấu trùng hình bầu dục dẹp, màu xanh lục ngả vàng, di chuyển chậm chạp. Ấu trùng có 5 tuổi, phát triển trong thời gian từ 11-25 ngày.
2. Tập quán sinh sống và cách gây hại
Thành trùng ít khi bay hoặc chỉ bay một đoạn ngắn, đẻ trứng thành từng nhóm trên đọt non chưa mở lớn. Ở tuổi nhỏ ấu trùng thường sống tập trung và tiết ra các sợi sáp trắng quanh nơi sinh sống.
Rầy tạo mật độ cao vào đầu mùa mưa, khi cây ra lá non và trổ hoa. Cả ấu trùng và thành trùng đều tập trung chích hút nhựa của chồi, lá, trái non làm hại chồi ngọn bị khô héo, các lá phía dưới bị vàng và quăn queo. Ngoài gây hại trực tiếp như trên, rầy con truyền vi khuẩn Liberobacter asiaticum gây bệnh vàng lá gân xanh (Greening) cho nhóm cây com quít.
3.Các yếu tố ảnh hưởng đến mật độ số
a/ Thức ăn
Rầy chổng cánh xuất hiện trên cây trồng khi cây có chồi non, nếu ký chủ chính như cam, quít, bưởi... không có chồi non thì rầy di chuyển sang các ký chủ phụ như nguyệt quế, cằng thăng để duy trì mật số.
b/ Thiện địch
Có nhiều loài thiên địch tấn công rầy chổng cánh, thường gặp nhất:
Ong ký sinh:
- Diaphorencyrtus aligarhensis: Đây là loài ong ký sinh, trứng được đẻ bên ngoài cơ thể rầy, ấu trùng ong nở ra sẽ chui vào cơ thể rầy sinh sống và làm nhộng bên trong. Ngay sau khi vũ hóa thành trùng ong thường cắn đứt phần bụng của ký chủ chui ra ngoài.
- Tamarixia radiata Waterson: Đây là loài ong ngoại ký sinh, thành trùng ong đẻ trứng bên ngoài cơ thể, mặt bụng ấu trùng rầy chổng cánh các tuổi 2,3 và 4. Sau khi nở, ấu trùng ký sinh chui vào bên trong cơ thể rầy sinh sống và hoàn chỉnh vòng đời bên trong cơ thể rầy. Khi trưởng thành ong cắn đứt phần ngực của ấu trùng tuổi 5 của rầy để chui ra ngoài.
- Các loài ong ký sinh tập trung trên vườn cam quít vào những tháng đầu mùa mưa, khi rầy chổng cánh có mật số cao, thường từ 0,25-15%, trong đó ong Diaphorencyrtus aligarhensis chiếm tỉ lệ 70%, còn loài Tamarixia radiata chỉ chiếm 30%.
- Bọ rùa: Thành trùng dài từ 3,4-6,3 mm, ngang từ 3,00-5,4 mm, đầu màu vàng nhạt, có những mãng đen hình tam giác ở giữa trán, tấm lưng ngực màu đen nhưng 2 phần bên và phía trước thường có màu vàng, đôi cánh trước màu vàng cam, có 6 vệt đen nên còn gọi là bọ rùa 6 chấm.
- Kiến vàng: Hiện diện phổ biến trên các vườn cam quít, chúng không thích ăn mồi nhưng do kiến di chuyển thường xuyên trên chồi nên đã hạn chế thành trùng và ấu trùng đến định cư trên chồi.
- Ngoài ra còn có một số loài nhện hiện diện trong vườn cũng làm giảm mật số rầy chổng cánh một cách dáng kể.
4.pháp phòng trị
- Nên điều khiển cho cây ra hoa đồng loạt dễ dàng trong phòng trị.
- Nên trồng cây chắn gió để hạn chế sự di cư của rầy, hay trồng xen để phân tán cây ký chủ, như với ổi chẳng hạn.
- Nếu mật số rầy cao và để hạn chế sự lây lan của bên vàng lá gân xanh, có thể phun 1 hoặc 2 lần bằng các loại thuốc trừ rầy thông dụng khi cây ra đọt non.
- Đối với các vườn cây mới trồng, cây ra lá non thường xuyên thì cần theo dõi kỹ để trừ rầy khi mật độ còn thấp, cây ít có khả năng bị bệnh vàng lá gân xanh.