1 Triệu chứng và mức độ gây hại
Triệu chứng bệnh "chổi rồng" được ghi nhận trên chồi non, lá và hoa; ngọn và phát hoa co cụm lại, lá non và phát hoa trên chồi nhiễm chỗi rồng sinh trưởng kém, biến dạng, hoa phát triển bất thường và không thể hình thành trái hoặc phát triển rất ít trái. Bệnh này lây lan rất nhanh làm cho diện tích nhiễm ngày càng tăng, gây hại rất nghiêm trọng và gây thất thu năng suất nhãn từ 10-18%, tùy theo mức độ gây hại, thậm chí có những vườn bị nhiễm bệnh 100%, không cho thu hoạch, gây thiệt hại rất lớn đến thu nhập và đời sống của phần đông nhà vườn tại các vùng trồng nhãn tập trung như Vĩnh Long, Tiền Giang, Đồng Tháp, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Cần Thơ và Hậu giang.
Ngoài ra, việc sử dụng nhiều thuốc BVTV hóa học ảnh hưởng đến môi trường, sức khỏe của người sản xuất và để lại dư lượng trong sản phẩm nhãn.
Kết quả nghiên cứu đã khẳng định "nhện lông nhung" là môi giới truyền bệnh, vì bệnh không lưu truyền qua mắt ghép, nhưng chẩn đoán bằng công nghệ sinh học không tìm thấy vi sinh vật trong mẫu bệnh.
2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển
- Về ảnh hưởng của nhiệt độ, khảo sát cho thấy quần thể nhện lông nhung tăng cao ở nhiệt độ 20-35°C.
- Mật số của nhện lông nhung phân bố theo 4 hướng khác nhau trên cây nhãn. Nhện phân bố trên đọt non, lá thành thục chưa hoàn chỉnh, lá thành thục hoàn chỉnh nhiều hơn trên lá non.
- Trên nhãn Tiêu da bò, mật số nhện lông nhung khác nhau giữa các tháng trong năm; cao từ tháng 1 đến 5 dương lịch và rất thấp từ tháng 6 đến 10 dương lịch, sau đó tăng dần từ tháng 11 đến 12 dương lịch.
- Nhện lông nhung không hiện diện trên cơ thể của ong dại Apis Tessaratoma sp. và có khả năng tự phát tán trên cây nhãn.
- Nhện lông nhung xuất hiện và gây hại trên 3 chủng loại cây trồng là nhãn Dimocarpus longan, chôm chôm Ị ephelium lappaceum và khoai mì Mamihhot esculenta. Trên cây nhãn, nhện lông nhung hiện diện rất phổ biến (đặc biệt là trên giống Tiêu da bò), còn trên cây chôm chôm thì phổ biến, và ít phổ biến trên cây khoai mì ở các vườn được khảo sát tại các tỉnh ĐBSCL.
- Loài nhện Amblyseius sp. (Acari: Phytosiidae) và ấu trùng của muỗi Arthrocnodax sp. (Diptera: Cecidormyiidae) là hai loài thiên địch của nhện lông nhung E.dimocarpi.
3 Biện pháp phòng trị
Về khả năng chống chịu bệnh chổi rồng của các giống nhãn, giống nhãn Tiêu da bò được đánh giá là có tính "nhiễm nặng", kể đến là các giống nhãn Edor, Vũng Tàu và Thạch Kiệt được đánh giá là "nhiễm", tiếp theo là các giống nhãn Xuồng cơm trắng, Cùi, Lồng Hưng Yên và nhãn lai NL1-19 được đánh giá là "nhiễm trung bình", các giống nhãn Giồng, Sài Gòn và nhãn lai NL1-23 được đánh giá là có tính "kháng trung bình", còn giống nhãn Xuồng cơm vàng, Long và Super chưa thể hiện triệu chứng bệnh chổi rồng ở điều kiện ngoài vườn sau 11 tháng thí nghiệm.
Thử nghiệm các biện pháp phòng trừ nhện lông nhung và bệnh chổi rồng cho thấy:
- Dịch trích củ hành có nồng độ 0,1% cho hiệu lực khá đối với nhện lông nhung (71,33%) ở thời điểm 14 ngày sau xử lý ở điều kiện ngoài vườn.
- Nấm Paecilomyces sp. có khả năng diệt nhện lông nhung với hiệu lực đạt 89,25% trong điều kiện phòng thí nghiệm, nhưng chỉ còn 68,70% vào 10 ngày sau xử lý ở điều kiện ngoài vườn.
- Hiệu lực diệt nhện lông nhung trên nhãn của thuốc BVTV hóa học có hoạt chất Diafenthiuron, Sulfur, Pyridaben và Abamectin+Chlorantraniliprole đạt cao trên 80%. Các thuốc BVTV sinh học có hoạt chất Abamectin+Petroleum oil có hiệu lực cao đạt 82,45%, Abamectin, Karanjin và Emamectin benzoate đạt hiệu lực khá (71-75%) ở điều kiện ngoài vườn. Khuyến cáo áp dụng 5 lần phun thuốc BVTV/ vụ sản xuất để trị nhện lông nhung trong quản lý bệnh chổi rồng trên nhãn.
- Đối với cây nhãn Tiêu da bò trên 5 năm tuổi, nhiễm bệnh chổi rồng nặng (>80%), cắt tỉa cành ở độ sâu 35 và 40cm cho kết quả khá tốt góp phần làm giảm tỷ lệ chồi nhiễm chổi rồng. Các công thức phân bón liều lượng(480gN- 240gP₂O₅-480gK₂O + 10kg hữu cơ HVP/cây) và nghiệm thức (480gN- 240gP₂O₅-960gK₂O + 5kg hữu cơ HVP/cây) cho hiệu quả tốt nhất quan trọng quản lý bệnh chổi rồng.
Kết quả của các thí nghiệm trên đã được chọn lọc để đưa vào quy trình quản lý tổng hợp bệnh chổi rồng trên nhãn.