Sâu Lớn Ăn Lá (bướm phượng)
1 Đặc điểm hình thái và sinh học
a/ Bướm phượng vàng
Thành trùng là loài bướm khá lớn, chiều dài thân từ 25-35mm, sải cánh rộng từ 8 đến 12 cm. Nền cánh màu đen, có nhiều đốm màu vàng tươi, kích thước không đều nhau. Cánh sau không có đuôi, gần gốc trong có một đốm lớn hình bầu dục màu đỏ nâu, phía ngoài đốm này có một quầng màu xanh dương sẫm hay xanh lơ. Thời gian sống của bướm đực từ 3-5 ngày, trong khi đó thời gian sống của bướm cái từ 8-5 ngày và một bướm cái có thể đẻ từ 75-200 trứng.
Trứng hình cầu, đường kính khoảng 1mm. Mới đẻ trứng màu trắng sữa, khi sắp nở chuyển thành màu nâu xám. Thời gian ủ trứng từ 3-7 ngày.
Đối với loài này, sâu vừa mới nở màu nâu sẫm, trên mình có nhiều gai thịt nổi lên xù xì, về sau trên lưng xuất hiện những vệt màu trắng. Sau lần lột xác thứ ba mình sâu chuyển sang màu xanh vàng hoặc xanh lá cây, phía trên lưng và hai bên hông cơ thể có nhiều vệt và chấm màu nâu hoặc đen. Khi lớn đủ sức mình sâu có thể dài đến 5cm. Loài này còn được gọi là "sâu chó cam".
Đặc điểm chung của sâu non các loài bướm phượng là đốt ngực thứ nhất rất to so với các đốt còn lại. Ngoài ra, ở mặt lưng của đốt ngực thứ nhất có một đôi tuyến hôi, khi bị đụng đến có thể nhô ra ngoài dưới dạng một đôi râu thịt màu đỏ, hình chữ V; tuyến này tiết ra mùi hôi để xua đuổi kẻ thù.
Sâu có 5 tuổi phát triển từ 15-25 ngày.
Nhộng của các loài bướm phượng có hình dáng rất đặc biệt, phần đầu phân làm hai nhánh như hai cái sừng, phần bụng cong vòng ra phía trước, đồng thời nhô sang hai bên thành hai gốc. Mình nhộng bám chắc vào cành cây nhờ túm tơ ở mặt bụng và sợi tơ treo vòng quanh lưng. Mình nhộng có nhiều màu sắc, phần lớn màu xanh nhạt, có lúc màu xám hoặc nâu vàng. Nhộng dài từ 25-30 mm. Thời gian nhộng khoảng một tuần đến 10 ngày.
b/ Bướm phượng đen
Bướm thuộc loại to như bướm phượng vàng, cánh có đuôi dài, thân có chiều dài từ 25-30mm, sải cánh rộng từ 80-90mm. Bướm đực màu đen như nhung, mép ngoài cánh trước có 9 chấm màu trắng vàng và giữa cánh sau có 7 chấm màu vàng nhạt xếp thẳng hàng ngang qua cánh. Cuối cùng có một đốm tròn phân nửa màu đỏ cam, phân nửa màu đen.
Nền cánh trước của bướm cái màu xám nâu, chân cánh màu đậm hơn. Trong khi cánh sau có 2 dạng câu trúc khác nhau:
- Dạng thứ nhất, cạnh ngoài có 6 đốm hình bán nguyệt, kế là một đốm hình dài màu đỏ cam nằm khoảng giữa cạnh sau; giữa cánh có 5 đốm màu trắng với 4 đốm hình dài phía dưới và một đốm nhỏ hơn ở phía trên.
- Dạng thứ hai, cạnh ngoài cánh sau có 5 đốm tròn và một đốm to hình dài nằm ở khoảng giữa cạnh sau màu cam; giữa cánh có 5 đốm dài và phía trên có 1 đốm nhỏ, tất cả có màu vàng nhạt, gần như trắng.
Trứng tương tự như trứng của bướm phượng vàng.
Sâu non mới nở màu trắng vàng, tuổi 2 màu nâu vàng, tuổi 3 màu nâu xanh. Sâu non loài này có cơ thể ít xù xì hơn sâu non bướm phượng vàng. Từ tuổi 4 mình sâu có màu xanh lá cây, các vệt trên mặt lưng và hai bên cơ thể ít hơn bướm phượng vàng và có màu nâu.
Nhộng có màu sắc và hình dáng tương tự như nhộng bướm phượng vàng nhưng có thể phân biệt được nhờ các đặc điểm sau: ở nhộng bướm phượng đen hai nhánh ở đầu kéo dài hơn, phần bụng cong và nhô rộng ra hai bên nhiều hơn loài bướm phượng vàng.
c/ Bướm phượng đen lớn
Bướm có kích thước to so với 2 loài trên, cánh sau không có đuôi, bướm đục có cánh trước màu đen, cánh sau màu đen lẫn xanh dương. Bướm cái cánh trước màu xám nâu đen, chân cánh có một vết đỏ bầm hình tam giác. Cánh sau màu đen ở phần chân cánh, phần ngoài cánh màu vàng hơi trắng với những đường màu đen chạy dọc theo gân ra đến đầu cánh, chia cánh thành những ô dài, với 5 đốm tròn to và hai đốm tròn nhỏ ở ô cuối, tất cả có màu đen.
2 Tập quán sinh sống và cách gây hại
Tập quán sinh sống của các loài bướm phượng đều tương tự nhau. Bướm thường vũ hóa ộ vào sáng sớm. Các hoạt động bắt cặp và đẻ trứng thường xảy ra mạnh nhất vào buổi sáng, từ 8-10 giờ. Khi đẻ trứng bướm cái thường bay lượng trên các chồi non và đẻ rải rác từng cái ở mặt dưới các lá non.
Sâu có tập quán là ăn hết vỏ trứng hoặc lớp da mới vừa lột ra, không để lại dấu vết. Lúc nhỏ sâu chỉ ăn lá non và chỉ gậm khuyết bìa lá, khi lớn sâu có thể ăn cả chồi hoặc thân non. Từ tuổi 4 sâu không nằm yên trên mặt lá mà thường ẩn nấp sâu vào các cành lá, khi ăn mới bò ra. Sâu hoạt động chậm chạp và có đặc tính nhả nơ trên bề mặt lá để bám. Khi lớn đủ sức sâu nhả tơ treo mình hóa nhộng trên cành cây, thường phía dưới chỗ sâu đã sinh sống, đuôi nhộng cột dính vào cành bằng một sợi tơ.
3 Biện pháp phòng trị
- Sâu chỉ gây hại nặng trên cây con đang phát triển cành lá làm cho cây chậm phát triển
- Thường xuyên quan sát để diệt trứng, sâu và nhộng trên cành cam quýt vì chúng dễ phát hiện.
- Nếu có thể thì sử dụng kiến vàng diệt chúng vì một số kết quả nghiên cứu cho thấy kiến vàng hạn chế rất nhiều mật số của loài sâu này cũng như một số loài sâu hại cam quýt khác vì kiến vàng là thiên địch bắt chúng làm mồi.```