Sâu Đục Ngọn
1 Đặc điểm hình thái và sinh học
Bướm có chiều dài cơ thể từ 13-15 mm, sải cánh rộng từ 25-27 mm. Bướm đực nhỏ hơn bướm cái. Ngực trước bướm có màu đen. Cánh màu trắng bạc. Cuối bụng bướm cái có chùm lông để phủ ổ trứng. Bướm sống từ 3-6 ngày. Một bướm cái đẻ từ 40-220 trứng.
- Trứng: hình bầu dục, lúc mới đẻ có màu vàng nhạt, sau chuyển thành màu da cam. Thời gian ủ trứng từ 6-15 ngày.
- Sâu non màu trắng sữa, có 5 tuổi, phát triển trong thời gian từ 15-45 ngày, lớn đủ sức dài từ 20-30mm.
- Nhộng màu vàng, dài từ 10-18 mm. Thời gian nhộng từ 5-23 ngày.
2 Yếu tố ảnh hưởng đến mật số
- Nhiệt độ và ẩm độ thích hợp đối với loài sâu này là 22-30°C và 90%. Ở ruộng mía, hiện tượng chết đọt xuất hiện nhiều vào đầu mùa mưa, trùng vào lúc nhiệt độ và ẩm độ cao. Nhưng lúc này cây mía phát triển nhanh cũng làm giảm sự chết đọt vì các lóng mọc nhanh và dài làm cản trở phần nào khả năng đục đến chồi ngọn của ấu trùng.
- Hàm lượng đạm ở lá cao được xem là yếu tố thu hút bướm tới đẻ trứng và ấu trùng tới tấn công.
- Bóc lá giúp cây phát triển tốt, làm tăng lượng đường trong thân cây; đồng thời ruộng mía quang đảng, không thu hút bướm tới đẻ trứng, giảm lượng sâu tấn công. Giống mía có lá rập, thân uống cong, cây có vỏ mềm, ít xơ thường bị sâu hại nặng hơn những giống có thân đứng, cứng cây.
- Ngoài thiên nhiên loài sâu này thường bị các loài ong thuộc họ Trichogrammatidae tấn công; do đó, nếu trồng xen mía và cây phân xanh thuộc họ Đậu có thể làm tăng mật số ong ký sinh.
3 Tập quán sinh sống và cách gây hại
Bướm hoạt động vào ban đêm, thường đẻ trứng ở mặt trong của lá ngọn và ở gần chóp lá. Bướm thích đẻ trứng ở những vườn mía dưới 6 tháng tuổi. Hầu hết trứng đều được đẻ từ lá thứ 2 đến 4 hàng chồng lên nhau. Ổ trứng được phủ bằng lông màu vàng từ bụng bướm mẹ. Một bướm cái để đẻ đến 6 ổ trứng.
Trứng nở đồng loạt vào buổi sáng và tỉ lệ nở rất cao, có thể từ 80-90%.
Sâu mới nở rất nhanh nhẹn, bò khắp nơi, thường nhả tơ nhờ gió đưa sang các cây khác. Sau đó sâu đục dần vào mặt dưới gân chính của lá non nhất mới vừa mở ra và chui vào bên trong. Từ 24-48 giờ sau sâu đục xuống được khoảng 18-24 cm đến chồi ngọn và ăn dần xuống đỉnh sinh trưởng, gây hiện tượng chết đọt từ 7-14 ngày sau đó. Nếu chồi ngọn bị thiệt hại nhẹ thì khi lá trổ ra sẽ có những lổ đục màu hơi nâu xếp thành hàng ngang. Đường đục trong thân thẳng và thường chỉ có một sâu trong một thân cây. Sâu làm nhộng ngay bên trong thân cây; trước khi làm nhộng sâu khoét 1 lỗ nhỏ đẻ khi hóa bướm dễ chui ra ngoài.
Thường sâu đục ngọn mía chỉ phá hại ruộng mía từ 1 tháng tuổi trở đi, lúc mía đã đâm khá nhiều chồi con. Dấu hiệu để nhận diện mía bị sâu đục vào là ngọn ngắn lại, lá ngắn và trên lá có nhiều lỗ màu nâu xếp theo bề ngang, đọt mía ở giữa thối đen và đứt thành khúc ngắn; đôi khi không thấy ngọn. Nếu sâu đã đục mất đỉnh sinh trưởng thì cây mía sẽ mọc các chồi trên thân, gần ngọn, nhưng ruộng mía bị mất nhiều cây, thời gian thu hoạch kéo dài. Nghiêm trọng nhất là lúc cây mía đã cao trên 1m, có nhiều lóng bị đục ngọn, cây đâm chồi trên thân, dễ trở thành chồi vô hiệu. Mía đang lớn mà bị hại thì những mầm ngủ được kích thích sẽ phát triển thành những chồi ngang.
4 Biện pháp phòng trị
- Trồng xen mía và cây phân xanh họ Đậu để tăng mật số ký sinh.
- Vệ sinh đồng ruộng, xử lý các lá già, khô, ngọn gãy.
- Kiểm tra kỹ hom mía trước khi trồng.
- Bóc lá mía kịp thời trước khi bướm xuất hiện rộ tránh nơi đẻ trứng của bướm.
- Sử dụng thuốc hóa học bằng 2 cách:
a/ Áp dụng các loại thuốc trên mía khi cây khoảng 1 tháng tuổi, nhất là khi thấy bướm xuất hiện nhiều; 7-10 ngày sau áp dụng lại một lần.
b/ Rải thuốc hạt như Furadan 3H, Basudin 10H trên ruộng mía hay rắc thuốc lên ngọn cây khi mía còn cách xa thời gian thu hoạch.
Sâu Đục Thân
1 Đặc điểm hình thái và sinh học
Bướm dài 13-16mm, sải cánh rộng 30-40mm. Mắt kép màu nâu đen. Đầu và ngực màu vàng xám. Bụng màu trắng vàng. Cánh trước màu vàng xám có nhiều sọc xám đen, gần đầu cánh có 1 chấm đen nhỏ. Thời gian sống của bướm từ 3-7 ngày. Một bướm cái có thể đẻ từ 150-350 trứng.
Trứng hình bầu dục dài, màu trắng sữa. Trứng được đẻ ở mặt dưới lá thành 2 hàng, xếp như hình vảy cá. Thời gian ủ trứng từ 5-7 ngày.
Sâu lớn đủ sức dài từ 20-30mm, màu vàng nhạt. Đầu màu nâu đỏ. Lưng có 4 sọc màu xám nâu chạy dọc cơ thể; mỗi đốt bụng có 6 đốm màu nâu, mỗi đốm có một sợi lông mọc ra. Sâu có 5 tuổi, phát triển từ 26-30 ngày.
Nhộng dài từ 12-15mm, màu nâu. Thời gian nhộng từ 7-12 ngày.
2 Tập quán sinh sống và cách gây hại
Bướm thường vũ hoá từ 21-22 giờ đêm và hoạt động vào ban đêm, ban ngày ẩn dưới lá hay thân cây. Phần lớn bướm đẻ trứng ở mặt dưới lá, gần gân chính.
Trứng được đẻ thành từng ổ, một ổ trứng có khoảng 10-20 cái; trong mỗi ổ, trứng được đẻ xếp thành hàng như vảy cá và được gắn chặt vào lá mía. Trứng nở vào buổi sáng, rộ nhất lúc gần trưa.
Khi cây mía chưa có lóng, sâu non sau khi nở tập trung ăn phần mô mềm của lá mía, để lại lớp biểu bì mỏng. Thời kỳ này của sâu khoảng 10-14 ngày. Đến tuổi 3, sâu phân tán, chuyển xuống bẹ lá để đục vào nơi mềm gần đốt trên thân cây mía. Lúc mía còn nhỏ (giai đoạn đẻ nhánh), chưa có lóng, sâu đục vào bên trong, ăn từ dưới lên đến đỉnh sinh trưởng, gây ra hiện tượng chết đọt.
khi mía đã lớn, có lóng, sâu đục phá phần lóng, không xuyên qua mắt được; do đó phải đục ra ngoài xong đục sang lóng khác. Lỗ đục hình tròn, xung quanh có quầng màu vàng và trên một mắt mía có nhiều lỗ xếp thành hàng vòng theo thân cây mía. Đường đục phía trong thân thường ngoằn ngoèo và có nhiều đường ngang.
Sâu thường làm nhộng giữa bẹ và thân.
Sâu thích những vườn mía có lóng trên 3 tháng tuổi; có thể làm ngọn mía ngừng tăng trưởng hoặc chết, sẽ có nhiều chồi nách mọc ra ngay dưới nơi bị sâu đục. Chồi phụ phát triển nhiều làm lượng đường saccharose phải phân hủy thành đường gulucose và fuctose nên mía bị chua, bên trong thân cây mía có màu đỏ và mía có mùi rượu. Cây mía bị loài sâu này tấn công thường rỗng ruột, khi có gió mạnh cây dễ gãy. Mùa mưa sâu gây hại nhiều hơn mùa nắng.
4. Biện pháp phòng trị
- Không bón nhiều phân N trong mùa mưa, tránh thu hút bướm tới đẻ trứng.
- Bóc lá mía, tránh nơi ẩn náu của sâu.
- Rải thuốc hạt vào ngọn và nách lá trong mùa mưa, từ 10-12 kg/ha.
- Trồng giống mía cứng sẽ ít bị loài sâu này tấn công.
5. Một số loài sâu đục thân mía khác
- Sâu đục thân mía màu hồng: Sesamia inferens (Noctuidae, Lepidoptera)
- Sâu đục thân mía vạch: Chilo suppressalis (Pyralidae, Lepidopter