SÂU HẠI CÂY CÀ PHÊ

XÉN TÓC ĐỤC THÂN

Tên khoa học: Xylotrechus quadripes Chevrolat
Họ: Xén tóc (Cerambycidae), Bộ: Cánh cứng (Coleoptera)

1. Phân bố

Xén tóc gây hại nhiều cho cây cà phê, nhất là giống cà phê Arabica, tại các quốc gia trồng cà phê ở đông nam châu Á, châu Phi. Riêng tại Việt Nam, ngoài cây cà phê, xén tóc còn gây hại trên cây trà, nhất là ở miền Bắc và miền Trung.

2. Đặc điểm hình thái và sinh học

Thành trùng là loài xén tóc nhỏ, màu đen với những vân màu xám. Chiều dài cơ thể xén tóc đực thường che kín bụng, cánh trước che kín bụng. Thời gian sống của xén tóc cái không che kín bụng. Số trứng đẻ của mỗi thành trùng cái từ 50-100 cái.

Trứng hình bầu dục, một đầu nhọn, chiều dài từ 1,2-1,5 mm, rộng từ 0,4-0,5 mm, mới đẻ màu trắng sữa, vài ngày sau có màu vàng xanh và trước lúc nở có màu hồng nhạt, thời gian ủ trứng từ 5-12 ngày.

Ấu trùng có màu hồng nhạt sau nâu trắng, dài trung bình 7-27 mm, đầu nâu đen, các đốt bụng có lông ngắn, đốt bụng về cuối càng nhỏ dần. Hạm rất khỏe, giai đoạn ấu trùng phát triển từ 3-6 tháng.

Nhộng là giai đoạn nghỉ, thời gian nhộng khoảng 14 ngày.

3. Tập quán sinh sống và cách gây hại

Sau khi nở, sâu non chui vào thân cây và nằm yên trong thân cây từ 2-5 ngày trước khi bắt đầu đục. Thành trùng hoạt động mạnh khi nhiệt độ cao, ánh sáng nhiều. Vào buổi sáng và đẻ trứng từ trưa đến 3-4 giờ chiều.

Trứng được đẻ rải rác hay tập trung trong các kẽ nứt của vỏ cây hoặc trên thân cây, mỗi lần đẻ từ 1-15 trứng. Thời gian đẻ trứng kéo dài từ 1-1,5 tháng.

Ấu trùng sau khi nở 1-2 ngày bắt đầu đục vào vỏ cây và đục quanh thân theo chiều dọc thân cây. Đường đục bên trong thân cây cà phê thường thẳng đứng hoặc xiên. Khi đục đến phần gỗ, sâu thường quay đầu lại đục ra phía ngoài thân cây. Khi đục ra gần sát vỏ, sâu đục ngang, đường đục có thể đi lên hay xuống. Đến nơi hóa nhộng, có nhiều mùn gỗ và mùn phân ấu trùng đùn ra ngoài. Khi ấu trùng hoá nhộng, có thể thấy lỗ đục ở phía ngoài vỏ cây. Khi vũ hoá, thành trùng chui ra ngoài thân cây qua lỗ đã đục sẵn, có khi chui ra không được, chết trong lỗ đục. Tỉ lệ ấu trùng cụt rất thấp và quay đầu ra ngoài nằm yên ở khoang nhỏ ngay dưới lớp vỏ, phần vỏ chiếm khoảng 90%.

Triệu chứng dễ nhận diện cây cà phê bị loài xén tóc này gây hại:

 • Lá non bị biến dạng, màu nâu vàng, mép lá xoăn, trong khi các lá dưới còn xanh tốt. Cây mọc thêm nhiều chồi thân.

 • Trên thân có những vết, lằn vòng quanh, hơi nứt nẻ. Tách vỏ ra sẽ thấy các đường đục. Cây có thể bị gãy đổ dễ dàng.

 • Có thể phát hiện các lỗ đục trên thân cây do thành trùng bay ra.

4. Yếu tố ảnh hưởng đến mật số

a/ Giống và tuổi cây

 • Cây cà phê trên 1,5 tuổi có thể bị hại, nhưng nặng nhất khi cây từ 3 năm tuổi trở lên. Cây càng già càng bị hại nặng.

 • Giống cà phê Coffea arabica tức cà phê chè, là loại xén tóc này thường gây hại nhiều nhất, còn giống cà phê Coffea canephora (cà phê vối) ít bị hại hơn.

b/ Ánh sáng

Trong vườn cà phê, những cây phơi ra nắng nhiều bị tấn công nhiều hơn các cây trong mát.

5. Biện pháp phòng trị

 • Trồng cây che mát thích hợp để giảm cường độ ánh sáng trong vườn cà phê.

 • Vì ấu trùng và nhộng có thể sống trong những thân cây đốn xuống và khô lâu năm, cần loại bỏ thân cây đốn hạ, đốn vát hoặc chặt cành hay thân cây bị hại xuống.

 • Dùng các loại thuốc trừ sâu thông dụng trộn với bột phần trâu bò quét lên các phần cắt, sẹt, hoặc quét thêm 10 phần nước vôi trên 1 phần phân trâu bò quét lên các lỗ cà phê trên 2 năm tuổi.

MỌT ĐỤC CÀNH

Tên khoa học: Xyleborus morstatti Haged
Họ: Scolytidae, Bộ: Cánh cứng (Coleoptera)

1 Phân bố và ký chủ 

Mọt phân bố rộng rãi ở các vùng trồng cà phê ở đông nam châu Á như Malaysia, Ấn Độ. Ngoài ra, mọt còn xuất hiện ở miền đông, trung và nam Malaysia, Ấn Độ. Ở Việt Nam, hại đặc trưng trong cà phê ở miền đông nam bộ. Ngoài ra, mọt còn gây hại trên giống cà phê Chari và Excelsa.

2. Đặc điểm hình thái và sinh học

Thành trùng rất nhỏ, chiều dài thân khoảng 0,9-1,6 mm. Thân rất cứng có màu nâu sẫm hay nâu nhạt, có lông to màu đỏ hung bao phủ toàn thân. Mọt cái không có cánh hay cánh rất nhỏ. Không có cấu trúc nhô ở thân. Thời gian sống của thành trùng cái từ 2-3 mm, có 5 tuổi, phát triển hoàn toàn không chân, dài từ 2-3 mm, có 5 tuổi, phát triển trong gỗ. Thời gian ấu trùng từ 4-8 ngày.

3. Tập quán sinh sống và cách gây hại

Mọt cái đục quả già đọn nơi để tường rất ẩn thân. Vì vậy một trái cà phê có thể có nhiều hang nhưng chỉ thường chỉ một mọt cái trưởng vào. Kết quả điều tra cho thấy trong số 100 cành bị đục thì có khoảng 40 cành có sâu hại nhưng số còn lại có lỗ đục nhưng mọt đã chết hoặc sống bên trong không đục.

Một đục một hang khoảng 2 ngày có khi 7-8 ngày. Chúng đục vào giữa cành, đường hang có chiều rộng 0,5-1 mm, có khi dài trên 6 mm, do đó ảnh hưởng đến sự vận chuyển dinh dưỡng, làm cây héo vàng, khô và gây dễ dàng, khô và gây dễ dàng, có khi đến 30%.

4. Biện pháp phòng trị 

Thường xuyên thăm vườn cà phê, nếu phát hiện thấy những cành cà phê bị hại thì cắt bỏ hoặc đốt.

Có thể dùng các loại thuốc trừ sâu lưu dẫn để phòng trị.

MỌT ĐỤC TRÁI 

Tên khoa học: Srephanoderes hampei Ferrary

Họ Scolytidae, Bộ Cánh cứng (Coleoptera)

1 Phân bố và ký chủ

Loài mọt này phổ biến khắp nơi trên thế giới và là đối tượng kiểm dịch thực vật tại nhiều nước. Mọt có nguồn gốc từ miền trùng châu Phi, hiện đã lan tràn khắp thế giới và là loài sâu hại lớn nhất cho cà phê.

Miền Bắc Việt Nam chưa ghi nhận loài này xuất hiện, có lẽ do thời tiết quá lạnh. Ở Tây Nguyên hiện nay và vùng Đồng Bằng sông Cửu Long mọt phát triển và gây hại rất lớn, nhất là trên giống cà phê Robusta.

2 Đặc điểm hình thái và sinh học

Thành trùng màu nâu sẫm, cơ thể nhỏ, chiều dài thân từ 1-1,6 mm. Thân có nhiều lông ngắn mọc lởm chởm. Thành trùng đực có cánh màng bị thoái hóa, còn lại rất ngắn nên không bay được và ở luôn trong trái. Thành trùng có thể sống đến vài tháng và bắt đầu đẻ trứng từ 10-21 ngày sau khi vũ hóa. Một thành trùng cái có thể đẻ từ 70-80 trứng. Thời gian ủ trứng từ 6-11 ngày. 

Ấu trùng màu trắng, không chân, rất nhỏ, cơ thể thường cong lại và có dạng hình chữ C. Thời gian phát triển của ấu trùng từ 14-28 ngày tùy điều kiện thời tiết.

Thời gian nhộng phát triển từ 7-15 ngày.

3 Tập quán sinh sống và cách gây hại

Vì thành trùng đực ở luôn trong trái nên có thể bắt cặp với nhiều thành trùng cái sống bên trong trái. Thành trùng cái đục vào trái cà phê và đẻ từ 20-50 trứng trong một trái trong vòng 3-4 tháng chui vào bên trong hạt và đục thành các rãnh để đẻ trứng trên hạt.

Ấu trùng rất nhỏ, đục bên trong phôi nhủ của trái non thành những đường ngoằn ngoèo. Nhộng được hình thành ngay trong đường đục.

Mọt bắt đầu tấn công và đẻ trứng trên trái vào đầu vụ và đạt cao điểm khi trái chín rộ. Vào cuối vụ thành trùng vẫn còn sống sót trong trái khô, chờ mùa vụ tới tấn công tiếp. Cả thành trùng và ấu trùng đều ưu thích hạt già, chín hơn là hạt non. Trong một trái có thể có nhiều thành trùng và ấu trùng cùng sinh sống, có khi đến 90 con trong một rái, gây ra trái bị rụng non, chín ép, hạt bị lép, phẩm chất hạt bị giảm. Khi bị hại nặng, năng suất hạt có thể giảm đến 80%. 

 4 Biện pháp phòng trị

- Vệ sinh vườn cà phê giữa hai mùa thu hoạch. Thu dọn sạch trái rụng và trái khô trên cây, tránh nguồn lây lan cho vụ sau.

- Sử dụng các loại thuốc hóa học thông thường để phòng trị, nếu cây bị nặng có thể áp dụng 2 lần trong một tuần, sau đó nên áp dụng lại nếu còn thấy thành trùng xuất hiện.