Loài động vật này không phải con tùng nhưng thường gây hại đáng kể cho cây ăn trái nên cũng được đề cập ở đây.
1. Phân bố và ký chủ
Có nhiều loài chuột hại khác nhau ở khắp nơi trên thế giới. Ở Việt Nam, theo kết quả điều tra của Trung tâm nghiên cứu Dầu và Cây có dầu thì có hai loài chuột gây hại nhiều cho cây là Rattus argentiventer và Rattus exulans. Ở Đồng bằng Sông Cửu Long chuột gây hại chủ yếu cho ruộng lúa và vườn dừa. Ngoài ra, còn thấy chuột xuất hiện và gây hại không ít trong vườn cây ăn trái. Cũng là loài ăn tạp cả thực vật lẫn động vật, chuột hại hầu hết các loại cây trồng có, ăn năng, cây của, ốc.
2. Đặc điểm hình thái và sinh học
a. Rattus koratensis Chuột cơm
b. Rattus exulans (Chuột lắt)
Thân nhỏ, lông xám thẫm, hơi gáy sang vàng hay vàng thổ. Lông bụng màu nhạt hơn, ngực màu hoe vàng, gáy sáng vàng hay vàng thổ. Tai nhỏ, mõm nhọn, râu khá dài, mắt lồi sáng. Đuôi dài gần bằng thân. Chiều dài thân trung bình 9-13,5 cm, chiều dài đuôi 8-13 cm. Loài này thường sống gần nơi ở của người, gần nhà hay các bờ bụi rậm và thường làm tổ trên mái nhà, các vườn dừa, các lùm bụi rậm, ban đêm, khi lũa ban ngày. Chuột cái đẻ từ 4-7 con cho một lứa.
Chuột có xúc giác và thính giác nhạy bén nhưng thị giác kém. Chuột sống nơi ẩm hoặc lau lách. Chuột cái có mang trong vòng từ 20-25 ngày và có thể đẻ từ 3-4 ngày sau khi đẻ. Một chuột cái có thể đẻ 4 lứa trong một năm. Chuột con mới sinh ra chưa mở mắt, một tuần sau thì mở mắt, mọc răng, một tuần sau đó lông mọc đều và mọc răng sữa. Chuột con bú mẹ đến 14-15 ngày thì bắt đầu tập ăn, sau đó làm quen cách kiếm ăn. Sự phát triển kích thước cơ thể của chuột con tùy thuộc nguồn thức ăn và mất sữa. Sau 3 tháng chuột con trưởng thành, có thể sinh sản. Tỉ lệ chuột cái trưởng thành có khả năng sinh sản chiếm khoảng 80%. Tuy nhiên, thiên nhiên có nhiều kẻ thù tự nhiên như rắn, mèo, cú mèo, chim săn mồi, chồn, rết, v.v… nên mật số chuột bị hạn chế.
3. Tập quán sinh sống và cách gây hại
Chuột rất nham hiểm và đa nghi, các cơ quan xúc giác, thính giác và khứu giác rất nhạy, khi nhận thấy mùi hoặc hơi lạ của người, hơi thuốc, nhưng về giác của chuột rất kém do đó ít có khả năng phát hiện độc, nhưng khứu giác của chuột rất nhanh nhạy, có thể phát hiện thức ăn ở xa hàng chục mét. Chuột là loài vật rất linh hoạt. Khi bò ra khỏi hang thường đi thành lối rõ rệt, bề mặt lối đi láng bóng. Chuột sống thành bầy, thường vào nhà ban đêm để kiếm ăn, ngủ ban ngày. Chuột di chuyển riêng có từng đôi hoặc từng nhóm từ 20-40 con hay 400 con/đàn. Chuột thường ở trong tổ làm trên ngọn dừa hay trong hang dưới đất.
Trên trái dừa, ngoài việc cắn phá trái để ăn, khoét trái dừa còn là một cách để chúng mài răng. Lỗ chuột khoét trái dừa có hình tròn, có đường kính 3-5 cm, có mép láng bóng, sâu đến cơm dừa. Số trái bị chuột cắn phá trong vườn dừa trung bình khoảng 20%, có nơi lên tới 40-50%. Chuột cắn phá nhiều nhất là ở vườn dừa đang thu hoạch. Trên dừa chuột gây hại có khi đến 50%.
4. Biện pháp phòng trị
1. Biện pháp sinh học:
Bảo vệ sinh vườn và tận diệt nơi trú ẩn và hoạt động gây hại của chuột.
2. Biện pháp canh tác:
• Nên trồng dừa có khoảng cách rộng, không cho tán lá liền nhau tránh làm đường di chuyển từ cây này sang cây khác.
• Dùng lưới hoặc bao nylon quấn ngang thân cây dừa, cách mặt đất khoảng 2 mét, không để chuột leo lên ngọn ăn trái, chiều ngang tấ bao nylon khoảng 35–50 cm.
3. Biện pháp hoá học:
- Dùng thuốc xông hơi để xông hang chuột.
- Đặt mồi thuốc bằng hai cách:
• Dùng phosphure kẽm, trộn 1 phần thuốc và 9 phần mồi (bằng xác dừa, cơm chiên…). Mồi đặt rải rác trong vườn dừa, cách khoảng 50 m. Khi chuột ăn thức ăn vào bao tử, hơi phosphure sẽ làm tê liệt hệ thần kinh, chuột sẽ chết nhanh chóng trong vòng từ 3–14 giờ. Chuột rất nhát nên loại thuốc này giết chuột nhanh chóng làm chuột sợ mồi có thuốc và tránh xa sau một thời gian ngắn ăn mồi. Muốn tránh tình trạng trên thì trước hết nên đặt mồi không thuốc một thời gian, sau đó đặt mồi có thuốc, khi chuột không còn ăn mồi thì ngưng, sau đó từ 3–4 tháng đặt tiếp.
• Dùng thuốc chống đông máu. Thuốc gây chết chậm do làm xuất huyết bên trong lẫn bên ngoài. Do tính trạng gây độc chậm nên chuột không sợ mồi và cứ tiếp tục ăn. Chuột bắt đầu chết vào ngày thứ ba sau khi ăn mồi, số chuột còn sống không nhận thấy sẽ không sợ mồi và các cá thể khác trong tập thể không sợ thuốc, cứ tiếp tục ăn làm cho số chết càng gia tăng.