🌾 Bệnh khô vằn (đốm vằn) hại lúa là gì?
Bệnh khô vằn, còn được gọi là bệnh đốm vằn, có tên khoa học là Rhizoctonia solani Kuhn. Căn bệnh này được ghi nhận lần đầu tiên tại Nhật Bản vào năm 1910 và sau đó nhanh chóng lan rộng ra nhiều quốc gia trồng lúa ở châu Á cũng như các khu vực khác trên thế giới.
Không chỉ gây hại cho cây lúa và ngô, nấm Rhizoctonia solani còn có thể tấn công nhiều loại cây trồng khác như rau màu, bầu bí, dưa, đậu, cà rốt…
Bệnh thường lây lan thông qua nước tưới, đất bị nhiễm mầm bệnh hoặc từ tàn dư thực vật còn sót lại sau vụ mùa trước. Ở Việt Nam, khô vằn là một trong những bệnh phổ biến và nghiêm trọng nhất trên lúa, chỉ đứng sau bệnh đạo ôn, có thể làm giảm năng suất đến 50% nếu không được phòng trừ kịp thời.
🔎 Dấu hiệu nhận biết bệnh khô vằn trên lúa
Bệnh xuất hiện chủ yếu trên bẹ lá, thân, phiến lá và cổ bông. Giai đoạn đầu, trên bẹ lá gần mặt nước sẽ thấy những vết đốm hình bầu dục, màu xanh xám hoặc nâu nhạt, viền nâu sẫm và có hiện tượng sũng nước.
Khi bệnh phát triển, các đốm này lan rộng và nối liền thành mảng lớn, tạo thành những vệt vằn loang lổ như hình da beo. Bẹ lá bị hại nặng sẽ vàng úa, khô dần và chết. Ở mức độ nặng, bệnh có thể lan lên tận phần lá trên, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng quang hợp của cây.
Sau một thời gian, tại vị trí vết bệnh thường xuất hiện các hạch nấm nhỏ, cứng, màu nâu xám, hình tròn dẹt hoặc hơi bầu dục – đây chính là nguồn mầm bệnh cho vụ sau.
🌡️ Nguyên nhân và điều kiện phát sinh bệnh
Tác nhân gây bệnh là nấm Rhizoctonia solani, một loài sống ký sinh trong đất và phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt độ 28–32°C cùng độ ẩm cao.
Bệnh thường bộc phát từ giai đoạn đẻ nhánh đến làm đòng, trổ bông, đặc biệt dễ bùng phát trong thời kỳ đòng – trổ – chín sáp.
Khi các hạch nấm rơi xuống nước hoặc bám vào rơm rạ, cỏ dại, tàn dư thực vật, chúng sẽ lan nhanh sang cây khỏe. Mùa mưa hoặc ruộng có mực nước cao càng tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh lây lan. Ngoài ra, việc bón thừa đạm, cấy dày, bón phân mất cân đối cũng là yếu tố thúc đẩy nấm phát triển mạnh hơn.
🧑🌾 Biện pháp phòng và trị bệnh khô vằn
1. Biện pháp canh tác
-
Vệ sinh đồng ruộng kỹ lưỡng sau thu hoạch, tiêu hủy tàn dư cây bệnh để loại bỏ mầm bệnh trong đất.
-
Làm đất kỹ, phơi ải hoặc ngâm nước trước khi gieo trồng để diệt nấm tồn lưu.
-
Chọn giống kháng bệnh, không sử dụng hạt giống từ ruộng đã từng nhiễm khô vằn.
-
Gieo trồng đúng thời vụ, không gieo sạ dày.
-
Bón phân cân đối giữa đạm, lân, kali và bổ sung phân hữu cơ, tránh bón đạm rải rác hoặc quá liều.
2. Biện pháp hóa học
Khi phát hiện bệnh mới xuất hiện, nên phun thuốc sớm, khoanh vùng ổ bệnh để ngăn lan rộng. Không lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, chỉ sử dụng theo đúng liều lượng khuyến cáo.
Một số thuốc đặc trị bệnh khô vằn được khuyến cáo sử dụng như:
-
Help 400SC
-
Camilo 150SC
-
Cùng các sản phẩm khác đã được đăng ký sử dụng trên cây lúa.
🌱 Tổng kết
Bệnh khô vằn là một trong những mối đe dọa lớn đối với năng suất và chất lượng lúa ở Việt Nam. Việc kết hợp canh tác hợp lý, quản lý nguồn bệnh và sử dụng thuốc đúng cách sẽ giúp nông dân kiểm soát bệnh hiệu quả, đảm bảo mùa vụ bội thu và bền vững.