Ngoài các nguyên tố đa lượng như đạm – lân – kali, cây lúa còn cần đến vi lượng (Bo, Kẽm, Sắt, Đồng, Mangan, Molypden...) với hàm lượng rất nhỏ nhưng đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Thiếu vi lượng, cây lúa không thể phát triển bình thường, dễ mắc sâu bệnh, giảm năng suất và chất lượng gạo.
Vậy làm sao để nhận biết cây lúa đang thiếu vi lượng? Dưới đây là những dấu hiệu cụ thể bà con nên nắm rõ!
Vi lượng là gì? Vai trò đối với cây lúa
Vi lượng là nhóm các nguyên tố như Kẽm (Zn), Bo (B), Sắt (Fe), Mangan (Mn), Đồng (Cu), Molypden (Mo)… Cây lúa chỉ cần một lượng rất nhỏ những chất này, nhưng nếu thiếu thì cây vẫn bị "ốm yếu" như thường.
Vai trò của vi lượng:
- Kẽm (Zn): Giúp lúa phân hóa mầm hoa, phát triển rễ, hạn chế hiện tượng lúa lùn, đọt xoắn.
- Bo (B): Tăng khả năng thụ phấn, đậu hạt – rất cần trong giai đoạn lúa trổ.
- Sắt (Fe): Cần thiết cho quá trình quang hợp, tạo diệp lục cho lá xanh tốt.
- Mangan (Mn), Đồng (Cu): Tăng cường sức đề kháng, giúp cây chống lại các loại bệnh hại.
1 Thiếu sắt (Fe)
Khi cây lúa thiếu sắt, các triệu chứng ban đầu thường xuất hiện trên lá non, làm cho lá bị vàng giữa các gân lá, trong khi gân lá vẫn còn xanh. Nếu tình trạng thiếu sắt nặng, toàn bộ lá non có thể chuyển sang màu vàng tái hoặc trắng, và triệu chứng này có thể lan sang cả lá già.
Nguyên nhân:
- Đất có pH cao: Sắt thường khó hấp thụ ở đất có độ pH cao (đất kiềm).
- Đất khô: Thiếu sắt thường xảy ra ở đất khô, ít ngập nước.
- Thiếu sắt trong đất: Đất có thể không đủ lượng sắt cần thiết cho cây.
- Ảnh hưởng của các chất khác: Một số chất khác trong đất có thể cản trở quá trình hấp thụ sắt của cây.
Dấu hiệu nhận biết:
- Vàng lá: Lá non chuyển sang màu vàng, đặc biệt là phần thịt lá giữa các gân lá, trong khi gân lá vẫn còn xanh.
- Vàng lá lan: Nếu thiếu sắt nặng, triệu chứng vàng lá sẽ lan ra toàn bộ lá, kể cả gân lá, và có thể chuyển sang màu vàng tái hoặc trắng.
- Còi cọc: Cây lúa có thể bị còi cọc, chậm phát triển.
- Rễ kém phát triển: Rễ lúa có thể kém phát triển, không khỏe mạnh.
Biện pháp khắc phục:
2 Thiếu kali (K)
Biện pháp khắc phục
3 Thiếu Kẽm (Zn)
Dấu hiệu nhận biết:
- Triệu chứng: Ban đầu thường là các đốm màu vàng nhạt hoặc trắng ở lá non, sau đó chuyển sang màu vàng nâu hoặc nâu. Thường xuất hiện ở các lá non sau đó có thể lan ra các lá già hơn.
- Lá hẹp và ngắn: Lá lúa có thể trở nên hẹp hơn, ngắn hơn so với bình thường
- Cây còi cọc, chậm phát triển: Cây lúa thiếu kẽm thường có chiều cao thấp, sinh trưởng kém và có thể bị chậm ra hoa
- Giảm khả năng đẻ nhánh: Thiếu kẽm có thể làm giảm số lượng nhánh lúa, ảnh hưởng đến năng suất.
- Lá non mọc sát nhau: Các lá non có thể mọc sát nhau, tạo thành các cụm lá nhỏ.
- Bón phân kẽm: Bón phân kẽm sunfat (ZnSO4) hoặc kẽm oxit (ZnO) cho đất trước khi cấy hoặc phun lên lá.
- Xử lý hạt giống: Nhúng hạt giống lúa vào dung dịch kẽm sunfat trước khi gieo.
- Quản lý nước: Thoát nước cho ruộng lúa để giảm tình trạng ngập úng, giúp cây hấp thụ kẽm tốt hơn.
- Bón phân hữu cơ: Bón phân hữu cơ có thể cải thiện cấu trúc đất và khả năng giữ nước, giúp cây hấp thụ kẽm tốt hơn.
- Làm thoáng đất: Làm thoáng đất giúp tăng khả năng cung cấp kẽm cho cây.
4 Thiếu Bo
Thiếu bo (B) trên cây lúa biểu hiện ở nhiều dấu hiệu trên lá, rễ và bông lúa. Các triệu chứng bao gồm lá non bị biến dạng, xoăn lại, có màu vàng nhạt đến trắng, đốm nhỏ màu vàng trắng trên lá, đỉnh sinh trưởng bị chết, rễ kém phát triển, bông nhỏ, ít gié và hạt trên bông.
Nguyên nhân:
- Đất có hàm lượng bo thấp hoặc độ pH cao, làm cây khó hấp thụ bo.
- Đất cát hoặc đất có hàm lượng hữu cơ thấp, dễ bị rửa trôi bo.
- Bón thừa vôi, làm giảm độ hòa tan và khả năng hấp thụ bo của cây.
Biện pháp khắc phục:
- Bón phân chứa Bo: Sử dụng phân bón lá chứa Bo hoặc phân bón có chứa Bo như phân NPK có Bo.
- Kiểm tra độ pH của đất: Bón vôi để điều chỉnh độ pH của đất về mức phù hợp cho cây lúa.
- Bón phân cân đối: Sử dụng phân bón đa, trung, vi lượng hợp lý để đảm bảo cây lúa hấp thụ đầy đủ dinh dưỡng.
- Cải tạo đất: Cải thiện cấu trúc đất bằng cách bón thêm phân hữu cơ để tăng khả năng giữ nước và chất dinh: dưỡng cho đất.
- Sử dụng giống lúa kháng bệnh: Chọn giống lúa có khả năng kháng bệnh tốt, ít bị ảnh hưởng bởi thiếu Bo.
5 Thiếu Mangan (Mn)
Lúa thiếu Mn có thể biểu hiện qua một số dấu hiệu trên lá. Lá non có thể xuất hiện màu vàng nhạt hoặc trắng, đặc biệt ở vùng giữa các gân lá. Gân lá và phần thịt lá gần gân có thể vẫn còn xanh đậm, trong khi phần còn lại của phiến lá chuyển sang màu vàng nhạt hoặc trắng. Các triệu chứng này có thể lan dần từ lá non sang các lá già hơn
Biểu hiện:
- Trên lá non: Xuất hiện các đốm vàng hoặc trắng giữa các gân lá, các gân lá vẫn còn xanh đậm.
- Trên lá già: Các đốm vàng hoặc trắng có thể xuất hiện trên lá, và các đốm này có thể chuyển sang màu nâu hoặc hoại tử.
- Toàn cây: Cây có thể còi cọc, chậm phát triển, và năng suất có thể bị giảm.
- Đất có hàm lượng mangan thấp hoặc đất bị nhiễm phèn, đất chua (pH thấp).
- Cung cấp không cân đối giữa các chất dinh dưỡng khác, đặc biệt là sắt (Fe), có thể làm giảm sự hấp thụ mangan.
- Điều kiện đất quá ẩm ướt, ngập nước có thể làm mangan bị giữ lại và khó hấp thụ.
Biện pháp khắc phục:
- Bón phân mangan, có thể sử dụng mangan sunfat để dễ hấp thụ.
- Cải thiện điều kiện đất, như tăng độ pH nếu đất quá chua, hoặc cải thiện hệ thống thoát nước nếu đất bị ngập úng.
- Sử dụng các loại phân bón cân đối, đảm bảo cung cấp đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây lúa.
