5 DỊCH HẠI NGUY HIỂM TRÊN LÚA GIAI ĐOẠN LÀM ĐÒNG - TRỔ BÔNG

 Giai đoạn làm đòng trổ bông là thời điểm quyết định đến năng suất và chất lượng hạt lúa. Cùng Chuyện Nông Dân nhận biết các loại sâu bệnh hại lúa, phát hiện và phòng trừ kịp thời sẽ đảm bảo cho lúa phát triển tốt, hạn chế hư hại và ảnh hưởng năng suất cây trồng. Dưới đây là 5 dịch hại đáng lo ngại nhất trong thời điểm này

1 Sâu đục thân 

Sâu đục thân hai lúa thường gặp trên lúa vào vụ mùa. Sâu non đục vào thân mạ, lúa cắn nõn lúa gây ra dảnh héo giai đoạn lúa đẻ nhánh, hoặc cắt đứt ngang cuống đòng, cuống bông gây ra bạc bông giai đoạn lúa trổ.

Dấu hiệu nhận biết

• Lá lúa bị cuốn lại theo chiều dọc như một ống rơm.
• Bên trong có 1–2 con sâu màu xanh nhạt.
• Lá bị ăn phần biểu bì, chỉ còn lại gân lá, giảm diện tích quang hợp.
• Cây lúa suy yếu, giảm khả năng trổ đều – trổ đẹp.
• Ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình làm đòng, hạt lép nhiều.

Biện pháp phòng trừ:

• Không gieo sạ quá dày, tránh lạm dụng phân đạm.
• Dùng thuốc đặc trị sâu cuốn lá nhóm hoạt chất như Abamectin, Emamectin benzoate.
• Phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát, khi sâu còn non (trước khi cuốn lá).

2 Bệnh đạo cổ bông 

Bệnh đạo ôn hại lúa do nấm Pyricularia Oryzae gây ra. Bào tử nấm được sản sinh ra với khối lượng lớn vào ban đêm. Trong điều kiện độ ẩm cao trên 90% hoặc có giọt nước, sương, bào tử nảy mầm xâm nhiễm trực tiếp vào mô thực vật, phát tán và lây lan bệnh rất nhanh. Thời gian ủ bệnh 4-5 ngày. Nhiệt độ thích hợp cho bào tử nấm xâm nhiễm là 24 – 28 độ C.

Dấu hiệu nhận biết

• Vết bệnh có dạng hình mắt én, tâm màu nhạt
• Nhiều vết bệnh liên kết với nhau làm cháy khô 
• Vết bệnh có thể tấn cồn vào mọi giai đoạn sinh trưởng và các bộ phận của cây lúa trên cổ bông, nhánh gié hoặc trên cổ đọt thân 
• Nếu bệnh nặng sẽ làm khô cổ bông, bông lúa bị gãy

Tác hại:

• Mất năng suất nặng, thậm chí mất trắng nếu gặp thời tiết mưa nhiều – ẩm ướt.
• Rất khó trị nếu đã phát bệnh.

Biện pháp phòng trừ:

• Sử dụng giống kháng đạo ôn nếu có.
• Diệt sạch cỏ dại, rơm rạ có chứa mầm bệnh trước khi canh tác
• Gieo sạ với mật độ vừa phải, bón phân cân đối tỉ lệ  N,P,K, đặc biệt là phân kali để tăng cường tính kháng của tế bào cây đối với sự xâm nhập của nấm bệnh.
• Nếu thấy bệnh chớm nhoáng, ngưng bón đạm ngay và không để ruộng khô nước.

3 Bệnh lem lép hạt

 Khi lúa bị lem lép hạt có thể kèm theo triệu chứng vỏ và hạt gạo bị đổi màu tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh. Bệnh lem lép hạt ở lúa không chỉ làm giảm năng suất mà còn làm giảm chất lượng của hạt gạo, gây thiệt hại về kinh tế cho bà con nông dân. Ngoài ra, lúa bị lem lép hạt không thể dùng làm giống. Đáng tiếc là thực tế hiện nay, hầu như ở tất cả các giống lúa, chân ruộng và thời vụ đều có bệnh lem lép hạt, chỉ khác nhau về mức độ nhiều hay ít.

Dấu hiệu nhận biết:

• Hạt lúa bị lem màu nâu đen hoặc xám nhạt, thường ở phần đầu hoặc đuôi hạ t.
• Một số hạt bị lép do nấm gây thối trong quá trình hình thành.
• Xảy ra mạnh nếu thời tiết ẩm ướt vào thời kỳ trổ – ngậm sữa.

Tác hại:

• Giảm chất lượng gạo, tỷ lệ gạo nguyên thấp.
• Ảnh hưởng đến giá bán, khó tiêu thụ.
• Có thể làm hạt giống mất sức nảy mầm.

Biện pháp phòng trừ:

• Bón cân đối NPK, không bón đạm khi lúa trổ.
• Phun thuốc phòng lem lép bằng hỗn hợp Tricyclazole + Propiconazole hoặc Difenoconazole vào trước trổ 5–7 ngày.
• Kết hợp với kỹ thuật làm cỏ, thoát nước tốt, không để ruộng ngập úng.

 4 Rầy nâu

Rầy nâu hại lúa có tên khoa học là Nilaparvata lugens Stal, thuộc họ Delphacidae (Muội bay), bộ Homoptera (Cánh đều). Rầy nâu gây hại lúa bằng cách chích hút nhựa lúa, truyền bệnh virus. Rầy nâu là đối tượng nguy hiểm thường gây hại ở giai đoạn lúa trổ, đặc biệt gây hại nặng khi lúa vào chắc xanh – chín. Trong điều kiện thời tiết nắng mưa xen kẽ, rầy bộc phát gia tăng mật độ và gây hại trên diện rộng.

Dấu hiệu nhận biết:

• Xuất hiện dày đặc ở mặt dưới lá, di chuyển nhanh khi bị động.
• Lúa bị vàng lá từ gốc, héo rũ như thiếu nước.
• Mật số cao gây hiện tượng “cháy rầy”.

Tác hại:

• Hút nhựa cây gây suy kiệt.
• Truyền virus gây bệnh vàng lùn – lùn xoắn lá rất nguy hiểm.
• Nếu không kiểm soát, có thể lây lan diện rộng.

Biện pháp phòng trừ:

• Gieo sạ đồng loạt, tránh thời điểm rầy di trú.
• Theo dõi bẫy đèn để dự đoán mật số rầy.
• Sử dụng thuốc có hoạt chất Thiamethoxam, Dinotefuran, Pymetrozine.
• Ưu tiên thuốc có tính lưu dẫn, hiệu lực kéo dài.

5 Sâu cuốn lá nhỏ 

Sâu cuốn lá nhỏ hại lúa có tên khoa học là Cnaphalocrocis Medinalin, thuộc họ Ngài sáng (Pyralidae), bộ Cánh vảy (Lepidoptera). Đây là loài sâu hại lúa thường gâyh ại thành dịch lớn và nặng trên nhiều vùng trồng lúa của nước ta. Sâu thường nở rộ và gây hại nặng trên diện rộng vào các giai đoạn lúa đẻ nhánh, lúa làm đòng và giai đoạn lúa trổ.

Dấu hiệu nhận biết:

• Lá lúa bị cuốn lại theo chiều dọc như một ống rơm.
• Bên trong có 1–2 con sâu màu xanh nhạt.
• Lá bị ăn phần biểu bì, chỉ còn lại gân lá, giảm diện tích quang hợp.

Tác hại:

• Cây lúa suy yếu, giảm khả năng trổ đều – trổ đẹp.
• Ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình làm đòng, hạt lép nhiều.

Biện pháp phòng trừ:

• Không gieo sạ quá dày, tránh lạm dụng phân đạm.
• Dùng thuốc đặc trị sâu cuốn lá nhóm hoạt chất như Abamectin, Emamectin benzoate.
• Phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát, khi sâu còn non (trước khi cuốn lá).

Giai đoạn làm đòng – trổ là “then chốt” cho cả vụ mùa. Bà con nên theo dõi chặt chẽ, nắm vững thông tin dịch hại để ra tay kịp thời, tránh thiệt hại đáng tiếc.

#chuyennongdan #dichhainguyhiem #benhtrenlua #nongnghiep