BỌ CÁNH CỨNG ĂN LÁ DỪA NON
1 Ký Chủ
Hiện nay chúng được ghi nhận tấn công nhiều loài cây thuộc họ cao dừa Palmae, nặng nhất là cây dừa ở mọi lứa tuổi.
2 Đặc Tính Sinh Học
a) Đặc điểm hình thái
Trứng hình bầu dục, màu nâu, kích thước 1x1,5 mm, hơi hẹp, gắn chặt vào mặt lá bằng một chất xi măng do con cái tiết ra.
Ấu trùng màu trắng. Tuổi 1 có đầu tương đối to so với thân mình, trên mặt của lớp cutin có những u gai nhỏ. Sang tuổi 2 các gai lớn đặc sắc ở hai bên thân mình và một đôi gai giống như cái kẹp ở cuối bụng bắt đầu xuất hiện rõ.
Ấu trùng có năm tuổi. Ấu trùng lớn đủ có thân mình hơi dẹp gồm 13 đốt (9 đốt bụng), có kích thước khoảng 2,25x9 mm. Đầu mang đôi râu có hai đốt, năm mắt đơn xếp thành hai hàng ở phía sau râu và miệng thuộc loại nhai gặm.
Nhộng giống ấu trùng tuổi 5 nhưng thu mình lại, đốt bụng thứ 8 và 9 gần như gắn liền với hai kẹp ở cuối bụng dài hơn, có mầm cánh ở hai đốt ngực giữa và sau.
Nhộng giống ấu trùng tuổi 5 nhưng thu mình lại, đốt bụng thứ 8 và 9 gần như gắn liền nhau với hai kẹp ở cuối bụng dài hơn, có mầm cánh ở hai đốt ngực giữa và sau.
Thành trùng có kích thước 8,5-9,0mm dài và 2,00-2,25mm ngang, râu dài 2,75 mm, màu đỏ với hai cánh trước màu đen. Con đực hơi nhỏ hơn con cái.
b Tập quán sinh sống và vòng đời
Trứng đẻ thành từng nhóm từ 1-4 cái nốt đuôi nhau trong rãnh do thành trùng gặm trên mặt lá non còn cuốn chặt lại. Trứng nở sau 5 ngày.
Ấu trùng mới nở bắt đầu ăn trên phiến lá non. Ấu trùng ít di chuyển và tránh ánh sáng. Thời gian phát triển của ấu trùng lâu 30-40 ngày, tiếp theo sau bởi giai đoạn tiền nhộng độ 3 ngày và giai đoạn nhộng 6 ngày.
Thời gian phát triển từ trứng đến thành trùng kéo dài 5-6 tuần lễ.
Thành trùng cũng không thích ánh sáng, hoạt động ban đêm và bay khỏe. Thành trùng cũng ăn lá non tại chỗ và với đời sống đến 220 ngày thì chúng gây hại nhiều hơn là giai đoạn ấu trùng. Thời gian trước khi đẻ trứng lâu 1-2 tháng và một con cái có thể đẻ từ 100 trứng trở lên.
c Khả năng gây hại
Mùa nắng thích hợp cho sự phát triển của bọ dừa, vùng có vũ lượng cao và có gió mạnh ở Tây Java ít bị bọ dừa phát triển và gây hại.
Bọ dừa bay chậm nên sự xâm nhiễm cùng thời xẩy ra chậm, ngoại trừ có sự giúp đỡ của con người.
Bọ dừa tấn công mọi giai đoạn sinh trưởng của cây, mặc dù cây con thiệt hại nặng hơn, cây lớn hơn 10 năm có sức chống chịu khá. Kết hợp với sự gây hại của kiến vương và thiếu nước trong mùa nắng càng làm cho thiệt hại trầm trọng hơn. Sự tấn công liên tục sẽ làm cho cây có vẻ tơi tả, trái ít và có thể bị rụng trái non.
4 Cách phát hiện và phòng trị
Quan sát kỹ lá non còn cuốn lại của cây để phát hiện thành trùng, trứng hoặc ấu trùng đang sống bên trong làm cho lá bị chết nâu và khô ở cuối phiến lá.
* Kỹ thuật canh tác: Chặc bỏ lá non trên các cây dừa cao vì khó leo lên để phun thuốc.
* Bảo vệ cây dừa non, cau dừa trồng làm cây cảnh bằng cách kiểm tra để phun khi cần thuốc vi sinh hoặc hóa học có chuyên tính cao và độ lưu tồn thấp.
* Hiện nay, một dự án của FAO đang hỗ trợ việc phòng trị lâu dài cho Việt Nam bằng cách du nhập loài ong ký sinh ấu trùng Asecodes hisparum vào để nuôi thả, tái lập sự cân bằng mật số của bọ dừa với thiên địch. Kết quả bước đầu cho thấy có triển vọng tốt. Ngoài ra còn nhiều loài thiên đihcj khác có sẵn tại địa phương như động vật, côn trùng và vi sinh vật cùng góp phần kìm giữ mật số ở dưới ngưỡng kinh tế.
BỌ VÒI VOI HẠI DỪA
1 Triệu chứng
Trên thân dừa triệu chứng đầu tiên để nhận biết là các đốm màu nâu sậm chảy mủ, bên trong có nhiều hang nhỏ, có thể tìm thấy bọ voi ở các giai đoạn phát triển (ấu trùng, nhộng và thành trùng) nằm bên trong ăn khoét phần gỗ dừa. Nơi gây hại thường gần gốc hoặc cách gốc khoảng 1m. Sự tấn công của bọ vòi voi xảy ra ở rễ làm cho tán lá dần dần chuyển màu vàng từ dưới lên trên (diễn biến xảy ra chậm từ 3-5 tháng), cây dừa kém phát triển, chậm ra lá, trái non rụng nhiều. Sự gây hại của bọ vòi voi ở rễ còn tạo điều kiện cho nấm bệnh xâm nhiễm làm cây suy yếu nhanh, thậm chí gây chết cả cây.
2 Đặc điểm hình thái và sinh học
- Trứng: Hình bầu dục, thon, dài trung bình 0,85±0,07 mm. Trứng mới đẻ màu trắng trong, sau chuyển thành màu trắng hơi đục
- Ấu trùng: Ấu trùng tuổi 1 có kích thước trung bình 8,84mm, sau đó tăng dần đến tuổi 10 có chiều dài trung bình 5,07 mm, thân màu trắng đục, không chân, cơ thể có nhiều lông nhỏ, mới nở đầu màu nâu vàng trong suốt sau chuyển thành màu vàng cam.
- Nhộng: Nhộng là dạng trần, kích thước trung bình 5,52±0,44 đối với con đực và 6,14±0,84 mm đối với con cái. Màu sắc nhộng lúc đầu màu trắng đục sau chuyển sang màu hơi vàng.
- Thành trùng: Bọ vòi voi mới vũ hóa có nền cánh màu vàng sậm hoặc nâu đen sau chuyển sang màu đen , nâu đen hoặc nâu vàng, trên cánh có 04 đốm lớn màu nâu vàng đôi khi kéo dài không rõ ràng. Kích thước trung bình của thành trùng đực ;à 5,54±0,51 mm trong khi thành trùng cái là 6,64±0,57 mm.
Thời gian phát triển trung bình của trứng là 5,51±0,73 ngày, ấu trùng 210±35,2 ngày và nhộng 9,27±1,85 ngày. Thành trùng bọ vòi voi có thể sống 72,8±27,7 ngày sau vũ hóa.
3 Tập quán sinh sống và gây hại
Sự gây hại rõ nhất của bọ vòi voi chủ yếu trên trái, còn trên rễ và cuống hoa ít được phát hiện. Triệu chứng gây hại cơ bản là chảy nhựa ở cả rễ, thân, bẹ lá, cuống hoa và trái.
Trên thân và bẹ lá, bọ vòi voi gây hại chủ yếu ở phân thân phía trên của cây dừa và nơi tiếp giáp của thân và bẹ lá. Triệu chứng ban đầu có thể là những vết chảy nhựa sau khô lại và rơi ra để lộ những lỗ đục nhỏ hình gần tròn màu nâu đen, có thể tìm thấy ấu trùng bọ vòi voi ngay dưới những vết chảy nhựa này.
Trên trái, bọ vòi voi gây hại ở cả trái non lẫn trái già nhưng chủ yếu tập trung trên trái non và có thể gây rụng hàng loạt hoặc làm trái bị biến dạng. Triệu chứng gây hại chủ yếu là trái bị sẹo gần cuống trái, một số ở chóp trái và giữa trái. Đầu tiên là những vết sẹo dài, nhỏ, màu nâu đen quanh những phần non của trái, đôi khi chảy nhựa và có thể kết thành những mảng lớn trên vỏ trái. Một số ít có nhiều lỗ đục nhỏ trên vỏ trái chuyển màu nâu đen, đôi khi chảy nhựa và ẩm ướt.
Trứng bọ vòi voi được đẻ rải rác bên trong của mô cây. Ấu trùng và nhộng chủ yếu sống trong những đường đục của thân, bẹ lá, trái dừa. Thành trùng thường ẩn náu trong những khe nứt của cây dừa như: thân, bẹ lá, trái và những vết đục quanh cuống trái, khi bị động thành trùng thường bò rất nhanh và bay một quãng ngắn.
4 Biện pháp phòng trị
- Thường xuyên điều tra vườn dừa để phát hiện sớm và theo dõi diễn biến mật số.
- Vệ sinh, làm cỏ vườn dừa thường xuyên cho thông thoáng, tiêu hủy các lá già khô để hạn chế sự tồn tại và phát triển; dùng đất phủ kín rễ để ngăn ngừa thành trùng đẻ trứng.
- Thu gom và tiêu hủy các trái bị nhiễm.
- Các vườn bị gây hại nhiều có thể sử dụng thuốc trừ sâu nhưng chỉ được dùng ở giai đoạn trái còn rất non.