1 Rơm rạ - "tài nguyên tại ruộng" chưa được khai thác đúng mức
Sau mỗi vụ lúa, trung bình 1 ha ruộng để lại khoảng 4–6 tấn rơm rạ. Đây thực chất là nguồn hữu cơ giàu đạm, lân, kali và chất mùn tự nhiên.
Nếu được xử lý hợp lý, rơm rạ có thể bù đắp 20–30% lượng phân bón vô cơ cho vụ sau, đồng thời cải thiện cấu trúc đất.
Tuy nhiên, thói quen đốt rơm rạ để nhanh gọn lại gây nhiều hệ lụy:
Nếu được xử lý hợp lý, rơm rạ có thể bù đắp 20–30% lượng phân bón vô cơ cho vụ sau, đồng thời cải thiện cấu trúc đất.
Tuy nhiên, thói quen đốt rơm rạ để nhanh gọn lại gây nhiều hệ lụy:
- Làm mất hoàn toàn nguồn hữu cơ quý.
- Tiêu diệt vi sinh vật có lợi trong đất.
- Gia tăng khí thải, khói bụi và làm đất chai cứng theo thời gian.
2 Vai trò của vi sinh vật trong phân hủy rơm rạ
Rơm rạ chứa nhiều cellulose, hemicellulose và lignin – những hợp chất khó phân giải tự nhiên. Các chủng vi sinh vật có lợi sẽ tiết enzyme chuyên biệt để “bẻ gãy” các liên kết này.
Lợi ích nổi bật khi sử dụng vi sinh xử lý rơm rạ:
- Thúc đẩy rơm mục nhanh, rút ngắn thời gian phân hủy còn khoảng 2–3 tuần.
- Hạn chế mầm bệnh tồn lưu trong đất như đạo ôn, khô vằn, thối gốc.
- Giải phóng dưỡng chất dễ tiêu, tăng hàm lượng mùn.
- Tái thiết hệ vi sinh đất, giúp đất tự phục hồi sức sống.
Nhiều mô hình thực tế cho thấy ruộng áp dụng xử lý sinh học cho năng suất cao hơn và giảm đáng kể lượng phân hóa học đầu vào.
3 Cách các nhóm vi sinh vật phối hợp hoạt động
Nhóm Trichoderma: phân giải nhanh sợi rơm, đồng thời cạnh tranh và ức chế nấm bệnh gây hại trong đất.
Nhóm Bacillus: hỗ trợ phân giải chất hữu cơ dễ phân hủy, kích thích ra rễ và giúp cây lúa phục hồi sớm sau sạ.
Nhóm Aspergillus: tham gia xử lý lignin – thành phần “cứng đầu” nhất của rơm rạ, giúp đất tơi và giảm độ chua.
Khi kết hợp đúng cách, các nhóm vi sinh này tạo hiệu ứng cộng hưởng, giúp rơm rạ phân hủy hoàn toàn mà không phát sinh khí độc hay hiện tượng ngộ độc hữu cơ.
Nhóm Bacillus: hỗ trợ phân giải chất hữu cơ dễ phân hủy, kích thích ra rễ và giúp cây lúa phục hồi sớm sau sạ.
Nhóm Aspergillus: tham gia xử lý lignin – thành phần “cứng đầu” nhất của rơm rạ, giúp đất tơi và giảm độ chua.
Khi kết hợp đúng cách, các nhóm vi sinh này tạo hiệu ứng cộng hưởng, giúp rơm rạ phân hủy hoàn toàn mà không phát sinh khí độc hay hiện tượng ngộ độc hữu cơ.
4. Quy trình xử lý rơm rạ bằng giải pháp sinh học
Bước 1: Sau thu hoạch, giữ lại rạ cao khoảng 10–15 cm, rải rơm đều mặt ruộng, giữ ẩm vừa phải.
Bước 2: Pha và phun chế phẩm vi sinh theo liều khuyến cáo, phun đều khi thời tiết mát để tăng hiệu quả hoạt động.
Bước 3: Bổ sung chế phẩm cải tạo đất hoặc trung hòa pH nhằm tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh phát triển.
Bước 4: Giữ nước nông 2–3 cm trong 7–10 ngày để rơm rạ mềm, đổi màu và bắt đầu phân rã.
Bước 5: Cày trộn nhẹ kết hợp phơi ải giúp rơm phân hủy triệt để, đất tơi xốp và sẵn sàng cho vụ mới.
Bước 2: Pha và phun chế phẩm vi sinh theo liều khuyến cáo, phun đều khi thời tiết mát để tăng hiệu quả hoạt động.
Bước 3: Bổ sung chế phẩm cải tạo đất hoặc trung hòa pH nhằm tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh phát triển.
Bước 4: Giữ nước nông 2–3 cm trong 7–10 ngày để rơm rạ mềm, đổi màu và bắt đầu phân rã.
Bước 5: Cày trộn nhẹ kết hợp phơi ải giúp rơm phân hủy triệt để, đất tơi xốp và sẵn sàng cho vụ mới.