Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, tình trạng này sẽ ảnh hưởng lâu dài đến sinh trưởng của cây lúa, làm giảm năng suất và tăng chi phí sản xuất.
Biểu hiện của lúa bị ngộ độc hữu cơ - phèn
Lúa bị ngộ độc hữu cơ thường có những dấu hiệu khá rõ ràng, thể hiện cả trên bộ rễ lẫn thân lá:
- Rễ lúa chuyển màu đen, ngắn, ít rễ mới, khả năng hút dinh dưỡng kém.
- Lá lúa vàng từ gốc lên ngọn, màu xanh nhạt, cây sinh trưởng chậm.
- Lúa đẻ nhánh rất ít hoặc không đẻ nhánh, ruộng lúa thưa, không đều.
- Khi bước xuống ruộng có thể ngửi thấy mùi hôi, đặc trưng của các khí độc như H₂S, CH₄ phát sinh trong đất.
Những biểu hiện này cho thấy môi trường đất đang bất lợi, bộ rễ bị tổn thương và cây lúa không thể phát triển bình thường.
Nguyên nhân khiến cây lúa bị ngộ độc hữu cơ - phèn
Hiện tượng ngộ độc hữu cơ và phèn thường xuất phát từ các nguyên nhân sau:
1. Gieo sạ trên đất có nhiều rơm rạ chưa phân hủy
Sau thu hoạch, rơm rạ còn sót lại trong ruộng nếu chưa được xử lý sẽ phân hủy trong điều kiện yếm khí, sinh ra các khí độc gây hại cho rễ lúa non.
2. Đất phèn chưa được xử lý trước khi xuống giống
Ở những vùng đất phèn, nếu không có biện pháp cải tạo từ đầu vụ, phèn hoạt động mạnh khi ruộng bị ngập nước, làm rễ lúa bị ngộ độc, khó ra rễ mới.
3. Mực nước ruộng quá cao
Việc giữ nước sâu liên tục trong giai đoạn đầu khiến đất bị yếm khí, không thoát được các khí độc tích tụ trong tầng canh tác, làm rễ lúa bị “ngạt”.
Giải pháp khắc phục
Khi phát hiện lúa có dấu hiệu ngộ độc hữu cơ, cần can thiệp sớm bằng các biện pháp phù hợp:
1. Tháo cạn nước ruộng, phơi đất ngắn ngày
- Tháo nước trong ruộng, phơi đất từ 1–2 ngày để tạo điều kiện cho khí độc thoát ra ngoài.
- Không phơi quá lâu để tránh làm lúa bị sốc hoặc khô hạn.
2. Xử lý rơm rạ và hữu cơ bằng chế phẩm vi sinh
- Sử dụng chế phẩm vi sinh chuyên xử lý rơm rạ – hữu cơ giúp phân hủy nhanh xác bã thực vật trong đất.
- Nên áp dụng trước gieo sạ hoặc ngay khi phát hiện đất có mùi hôi.
3. Bón vôi nông nghiệp cải tạo đất
- Kết hợp bón vôi nông nghiệp với liều lượng 300–500 kg/ha.
- Vôi giúp hạ phèn, giảm độc trong đất, cải thiện môi trường cho bộ rễ phát triển.
4. Bón thúc lại sau khi cây phục hồi
- Khi thấy lúa ra rễ mới, lá xanh trở lại, tiến hành bón thúc bằng NPK hoặc phân hữu cơ sinh học.
- Bón đúng lúc giúp cây phục hồi nhanh, đẻ nhánh tốt, hạn chế thất thoát phân bón.
Lưu ý quản lý ruộng lúa trong giai đoạn đẻ nhánh
- Không giữ mực nước quá sâu trong giai đoạn đầu vụ.
- Ưu tiên xử lý rơm rạ và cải tạo đất ngay từ đầu vụ để hạn chế rủi ro.
- Theo dõi kỹ bộ rễ và màu lá để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.